
LPG
nedir?
Yaygin olarak "tüpgaz " adiyla bilinen
LPG (sivilastirilmis petrol gazi ) ülkemizde isitma, isinma,
aydinlatma ve motorlu araçlarda kullanilan yaygin bir enerji
kaynagidir. LPG renksiz ve kokusuz bir gazdir. Ancak olusabilecek
bir sizintinin hemen anlasilabilmesi için rafinerilerde özellikle
kokulandirilmistir. Ham petrolün, rafinelerde aritilmasi ile veya
dogalgazdan elde edilir. Gazin bilesimi %70 bütan, %30 propan'dir.
Havadan agir yanici bir gazdir.
LPG'ye dönüstürmeli mi?
LPG'ye dönüstürmek için oldukça geçerli
sebepler bulunmaktadir. Bunlar asagidaki gibi özetlenebilir:
- Çevre bakimindan : Egzozdaki CO (karbon
monoksit), CO 2 (karbon dioksit) ve HC (hidrokarbonlar)düzeyinin
azaltilmasi daha temiz egzoz ve dolaysiyla daha temiz hava
demektir.
- Yakit fiyati bakimindan : LPG ile ulasim,
günümüzde petrole oranla yari yariya daha ucuza gelmektedir.
- Tasit bakimindan : LPG, yag degisim
periyodlarinin uzamasi ve daha az karbon artiklari nedeniyle
daha temiz motor demektir.
- Yerel yönetimler bakimindan : Zararli egzoz
emisyonlari nedeniyle, yakin gelecekte benzinle çalisan
araçlarin büyük sehir merkezlerinde trafige çikmalarina
kisitlamalar getirilecegi ifade edilmektedir.
Oto gazin kalite standardi var
mi?
EN 589 standardi, Avrupa Birligi Ülkeleri
tarafindan uyulmasi zorunlu olan otomotiv yakiti olarak kullanilan
LPG'ye iliskin kalite standardidir. Standart araç motoruna ve
çevreye zararli bazi bilesenlerin belirlenen seviyelerin altinda
tutulmasini zorunlu kilmaktadir. Sürekli gelisen benzin kalitesine
ve motor teknolojilerine paralel olarak EN 589 standardi da
sürekli olarak gelistirilmekte ve uyulmasi gereken kurallarin
sinirlari giderek daraltilmaktadir. Türkiye'de de Mart 1996'da TS
EN 589 olarak Türkçe'ye çevrilmis ve ihtiyari standart olarak
yayinlanmistir.
Oto gaz dönüşüm kitlerinin kalite standardi var
mi?
Otogaz kitleri için ülkemizde TSE standardının
yanı sıra Avrupa ve dünyanin bir çok ülkesinde de geçerli olan en
önemli kalite standardi ECE-R 67.01'dir. Bu standarda göre üretim
yapmayan firmalarin ürünleri bir çok ülke tarafindan kabul
görmemektedir. Firmamizin bütün ürünleri ECE-R 67.01
standardlarina göre üretilmektedir.
Emniyetli dolum seviyesi nedir?
Emniyetli dolum seviyesi araçlardaki dolum
kitleri için tank kapasitesinin %80'idir. Örnek olarak 40 litre 'lik
tanka maksimum 32 litre dolum yapilmalidir. Ayrica dolum sirasinda
araci daha fazla gaz almak niyetiyle sallamak ve samandiranin
sapmasini saglamak yanlistir. Tankin ve dolayisiyla sürücünün
emniyeti riske atilmamalidir.
LPG dönüsümü yaptirmak güvenli midir?
- Dogru montaj halinde LPG benzinden daha güvenlidir
denilebilir. LPG çarpma tahribat deneylerinden geçmis, giris
kilitleme ve asiri sicaklik kontrol valfli basinçli dökme çelik
depolarda muhafaza edilmektedir. Bu valf, siddetli tasit
yanginlarinda LPG'nin genlesmesi halinde bile kontrollü
miktarlarda LPG çikisina müsaade eder. Bu kontrollü yanma,
depoyu standard benzin deposundan daha güvenli yapmaktadir.
- Sistemin egitimli personel tarafindan monte edilmesi halinde
uygun malzeme kullanilmakta, parçalar güvenli yerlere monte
edilmekte, yakit borulari egzoz borularinin uzagindan
geçirilmekte ve montajin ardindan çalisma ayar degerleri
kurularak kaçak testi yapilmaktadir.
Otogaz kullanimi araç performansinin düsmesine
etki eder mi?
Otogaza dönüstürülen binek araçlarin yakit
sistemi benzin tüketimine göre tasarlanmis oldugundan, LPG kiti ve
montaji aracin özelliklerine uygun sekilde degilse,
karsilasilabilen en büyük iki problem aracin olmasi gerekenden
daha fazla yakit harcamasi ve araç performansinda benzinli
kullanima göre olusan güç kaybidir. Kullanilan gazin kalitesi ile
birlikte kitin araca uygun olmamasi veya montajin araca uygun
yapilmamasi, montaj sonrasinda yapilmasi gereken testlerin
eksikligi veya motor bakiminin yapilmamis olmasi, otogaz kullanan
araçtan alinabilecek performansi düsürmektedir.
Her dönüsüm kiti her araca uygun mudur?
Uygulanacak dönüsüm aracin tüm özellikleri göz
önünde bulundurularak tasarlanmali ve uygulanmalidir. Kullanilan
dönüsüm kiti araca uygun olmadigi zaman motor ayarinin bozulmasi,
performansin düsmesi ve gerekenden fazla yakit harcanmasi
kaçinilmazdir.
LPG aracin motor asinmasina etki eder mi?
Kursunlu benzin kullanmaya uygun olarak
tasarlanan araçlarda LPG kullanimina geçildiginde özellikle ilk
çalistirmada motor asinmasinin artmasi normaldir. Bu tip araçlarda
belirli araliklarla benzin kullanilmasi (4 depo LPG'den sonra, 1
depo benzin) tavsiye edilebilir. LPG, kursun içermediginden ,
benzin gibi motoru yaglama özelligine sahip degildir. Kursunsuz
benzin kullanmaya uygun olarak üretilen araçlarda ise böyle bir
uygulamaya gerek yoktur ve LPG'nin daha temiz bir yakit olmasinin
avantajlarindan yararlanilabilir.
LPG kullanan araçlarin özel bir bakima ihtiyaci
var midir?
LPG kullanan bir aracin bakim gereksinimleri
benzinli bir araçtan farkli degildir. Ancak, çift yakitli bir
sistem oldugundan aracin benzin ile ilgili sistemlerinin çalisir
durumda kalmasi için belirli araliklarla benzin ile
çalistirilmalidir.
LPG vuruntuya sebep olur mu?
Silindir içinde alevin ulasmadigi bölgede
olusan yanma lokal basinç yükselmesine ve vurma sesinin olusmasina
neden olur. Sadece LPG degil, gerekli oktan numarasinin altinda
her yakit motorda vuruntu olusmasina neden olacaktir. Düsük
seviyedeki vuruntu motora zarar vermez, ancak sürekli ve yüksek
seviyede vuruntu, güç kaybina, motorda asiri isinmaya ve motorun
zarar görmesine neden olabilir. LPG için en az motor oktan
numarasi (MON) Avrupa otogaz standardi EN 589'da belirtildigi gibi
89 olmalidir. Aracinizin performans ve ömrüne olumsuz etkilerini
önlemek için satin aldiginiz LPG'nin en az 89 MON'a sahip
oldugundan emin olunmasi gerekir.
Motor hem gaz hem de benzinle çalismiyorsa sebep
ne olabilir?
Gaz ve benzin elektro valfleri çalismiyor
olabilir. Elektrik devresindeki sigortada (voltajin 12 volt olmasi
gerekli) veya topraklama kablo baglantilarinda problem olabilir.
Motor benzinle çalisiyor, gazla çalismiyorsa
sebep ne olabilir?
Öncelikle araçta yeterli miktarda gaz olup
olmadigi, daha sonra da LPG tanki multivalf çikisindaki vananin
açik olup olmadigi kontrol edilmelidir. Depoda gaz varsa, vana
açiksa ve motor daha önce gazla normal çalismissa, gaz valfinde
bir tikanma olup olmadigi kontrol edilmelidir. Tikanikligin
temizlenmesi gerekir. Bunun disinda LPG hortum ve borularinda bir
tikanma olabilir. Benzin elektro valfinin kapali, LPG elektro
valfinin açik olup olmadigi kontrol edilmelidir. Aracin kontagini
açarak, miksere gaz gelip gelmedigi kontrol edilmelidir.
Gaz tüketimi fazla ise ne yapilmalidir?
Hava filtresi temizlenmeli gerekirse
degistirilmelidir. Rölanti ve tam güç ayarlari kontrol
edilmelidir. Atesleme avansi kontrol edilmeli, benzinli çalismaya
göre biraz yüksek olmalidir.
Motor gazla çalisirken rölanti düzensiz ise
sebep ne olabilir?
- Karbüratör hava ayari yeniden yapilmalidir. Bu ayari
yaparken benzinle çalismayi etkilemeyecek sekilde olmasina
dikkat edilmelidir.
- Aracin rölanti ayari bozuk olabilir. LPG Regülatör
buharlastiricisi üzerindeki tirtilli vida yardimiyla rölanti
ayari yapilabilir, fakat bu islem için en yakin servise
gidilmesi tavsiye edilir.
Motor tam güce ulasmiyorsa ne yapilmalidir?
Regülatör - buharlastirici sicak su hortumlari
giris çikislarini, motorun termostati ve devrede hava olup
olmadigi kontrol edilmelidir.
Seviye göstergesi dolu gösteriyor fakat araba
gitmiyorsa sebep ne olabilir?
Multivalf ve asiri akis vanasindan süphe
edilmelidir. Ayrica aracin samandirasi kilitlenmisse yine motora
LPG gitmeyecektir. Komple bir bakim gereklidir.
Seviye göstergesi sürekli ayni seviyede kaliyor.
LPG alinsa da alinmasa da gösterge degismiyorsa sebep ne olabilir?
Bu durum tankin içindeki samandra
mekanizmasinin bozulmus olabileceginin göstergesidir. Sinyal hep
ayni gönderildigi için aracin kaç km. gittigi dogru hesap
edilmezse yolda kalinabilir. Samandra kolunun ve mekanizmasinin
onarilmasi gerekir.
Dolum sirasinda tanktaki dolum hatti vanasini
kismak dogru mudur?
Kesinlikle dogru degildir. Bu durumda LPG
transferi sirasindaki akisin debisi düsecektir. Dünya
standartlarinda minimum kabul edilebilir akis debisi 10 lt./dk.
olmasina ragmen Türkiye'de uygunsuz dönüsüm kitleri ve dolum agiz
tipleri yüzünden bu deger 5 lt./dk. olmaktadir. Bu vana kisildigi
takdirde akisin debisi düseceginden LPG dispenserleri hatali
çalismaya zorlanmaktadir.
LPG'li aracin çalistirilmasi nasil olmalidir?
Sabah araci çalistirirken ve aksam stop
ederken benzin kullanilarak kapatilmasi tavsiye edilmektedir.
Özellikle soguk havalarda sabahlari benzin ile ilk çalistirmanin
yapilmasi tavsiye edilmektedir. Ilk atesleme yapildiktan sonra 3
bin devire gelindiginde LPG'ye geçis yapilmalidir.
